Najczęściej zadawane pytania o dostępność cyfrową

Podmiot publiczny ma obowiązek zapewnić dostępność cyfrową stron internetowych i aplikacji mobilnych w zakresie określonym przez ustawę o dostępności cyfrowej oraz jej załącznik. Obowiązku nie należy upraszczać do zdania „każda strona musi spełniać WCAG 2.2”, ponieważ aktualny zakres prawny wynika z polskiej ustawy i powiązanego standardu europejskiego.

WCAG 2.2 jest najnowszą stabilną wersją rekomendacji W3C i dobrym celem dla nowych oraz modernizowanych serwisów. W zamówieniu warto jednak osobno wskazać obowiązujący zakres prawny, oczekiwany standard WCAG 2.2 na poziomie AA, ewentualne uzasadnione wyjątki oraz metodę odbioru. Sam zapis „zgodne z WCAG” jest zbyt nieprecyzyjny.

Wyłączenia dotyczą określonych rodzajów treści i warunków, a nie całej strony tylko dlatego, że jest stara albo rzadko używana. Każdy przypadek trzeba ocenić na podstawie aktualnych przepisów.

Deklarację dostępności należy przeglądać co roku do 31 marca oraz po istotnej zmianie strony internetowej albo aplikacji mobilnej. Przegląd nie polega tylko na zmianie daty. Trzeba sprawdzić, czy stan zgodności, wykaz barier, dane kontaktowe, informacje o budynku i procedura zgłoszeniowa nadal odpowiadają rzeczywistości.

Istotną zmianą może być nowy motyw, przebudowa nawigacji, wdrożenie formularza, systemu rezerwacji, wersji aplikacji albo migracja dużej części treści. W takim przypadku nie warto czekać do kolejnego marca.

Od 1 sierpnia 2024 r. nowe deklaracje przygotowuje się według warunków technicznych i struktury wersji 2.0. Starsze deklaracje powinny były zostać dostosowane najpóźniej przy przeglądzie do 31 marca 2025 r.

Najłatwiej skorzystać z danych kontaktowych podanych w deklaracji dostępności konkretnej strony albo aplikacji. W wiadomości warto wskazać adres podstrony lub nazwę dokumentu, opisać barierę, podać dane kontaktowe i napisać, w jaki sposób informacja lub funkcja powinna zostać udostępniona.

Nie trzeba znać numerów kryteriów WCAG ani diagnozować przyczyny technicznej. Wystarczy opisać, czego nie da się przeczytać lub wykonać, na przykład: formularza nie można wysłać klawiaturą, dokument jest skanem, a przycisk nie ma zrozumiałej nazwy.

Jeżeli wiadomość jest żądaniem zapewnienia dostępności cyfrowej, uruchamia tryb określony w ustawie. Gdy podmiot odmówi albo nie dotrzyma warunków, możliwa jest dalsza skarga zgodnie z informacją przekazaną w odpowiedzi i deklaracji.

Podmiot powinien zapewnić dostępność bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu siedmiu dni od wystąpienia z żądaniem. Jeżeli nie może tego zrobić w tym czasie, informuje o przyczynach i wskazuje nowy termin, który nie może być dłuższy niż dwa miesiące.

Gdy zapewnienie dostępności w żądanym zakresie nie jest możliwe, podmiot powinien zaproponować alternatywny sposób dostępu. Musi on rzeczywiście umożliwić uzyskanie informacji lub wykonanie czynności.

Termin wymaga dobrej organizacji. Wiadomość nie może pozostawać kilka dni na ogólnej skrzynce, zanim trafi do właściciela strony. Dlatego warto rejestrować sprawę w dniu wpływu i od razu przypisywać odpowiedzialność.

Ustawa przewiduje wyłączenia dla określonych treści archiwalnych, ale nie każda stara strona lub każdy stary dokument automatycznie spełnia ich warunki. Znaczenie ma między innymi data, przeznaczenie i to, czy treść była później zmieniana oraz czy jest nadal potrzebna do bieżących procesów.

Najpierw trzeba ustalić, czy materiał jest rzeczywiście archiwalny i czy powinien pozostawać publiczny. Aktualny formularz umieszczony w starej zakładce nie staje się treścią archiwalną. Podobnie dokument nadal używany do załatwienia sprawy wymaga innej oceny niż relacja z zakończonego wydarzenia.

Nawet przy wyłączeniu podmiot powinien umieć pomóc osobie, która potrzebuje dostępu do konkretnej informacji. Archiwum, nawigacja i deklaracja dostępności nadal muszą być utrzymywane.

Skan może dokumentować wygląd oryginału, ale zwykle nie jest dostępny cyfrowo. Czytnik ekranu otrzymuje obraz strony, a nie nagłówki, akapity, tabelę i tekst. Dodanie warstwy OCR pomaga wyszukiwać znaki, lecz nie tworzy automatycznie prawidłowej struktury i kolejności odczytu.

Jeżeli użytkownik ma przede wszystkim poznać treść, warto opublikować ją w HTML lub przygotować dostępny dokument z pliku źródłowego. Pieczęć i odręczny podpis nie uzasadniają domyślnie publikowania wyłącznie skanu. Sposób udostępnienia trzeba oczywiście dopasować do charakteru prawnego dokumentu i zasad prowadzenia BIP.

Gdy skan jest niezbędny jako materiał dodatkowy, należy zapewnić dostępny odpowiednik informacji. Nie powinno to być stałym zamiennikiem prawidłowego procesu tworzenia dokumentów.

Zakres obowiązku zależy od rodzaju materiału, daty publikacji, sposobu udostępnienia i ewentualnych wyłączeń. Nie należy jednak przyjmować prostej zasady, że filmy w mediach społecznościowych albo transmisje nie wymagają żadnych działań.

W nagraniu zawierającym mowę napisy umożliwiają odbiór osobom niesłyszącym i słabosłyszącym. Dobre napisy rozszerzone przekazują również istotne dźwięki i identyfikują mówców, gdy nie wynika to z obrazu. Materiał, w którym ważna informacja wizualna nie jest opisana w ścieżce dźwiękowej, może wymagać audiodeskrypcji lub innego dostępnego odpowiednika.

Automatyczne napisy są dobrym punktem wyjścia, ale trzeba je sprawdzić. Błędy w nazwach, liczbach i terminach mogą zmienić sens komunikatu.

Najprostszy test polega na próbie zaznaczenia pojedynczych słów, skopiowania fragmentu i wyszukania konkretnego wyrażenia. Jeżeli zaznacza się cała strona jak obraz albo wyszukiwanie niczego nie znajduje, dokument może być skanem bez warstwy tekstowej.

Taki test nie potwierdza dostępności PDF. Warstwa tekstowa może mieć błędne znaki i kolejność. Dokument może nie zawierać znaczników nagłówków, list i tabel, mieć nieokreślony język oraz niedostępne pola formularza.

Do pełniejszej oceny potrzebne są narzędzia analizujące znaczniki oraz test manualny kolejności odczytu i obsługi. Najlepszym punktem naprawy pozostaje zwykle plik źródłowy, z którego PDF został utworzony.

Właściciel merytoryczny powinien zatwierdzić poprawność i aktualność informacji. Autor dokumentu odpowiada za przygotowanie dostępnego pliku źródłowego. Redaktor kontroluje sposób publikacji, strukturę strony, linki i wymagane metadane. Przy złożonych dokumentach potrzebna może być konsultacja specjalisty dostępności.

Nie należy przerzucać całej odpowiedzialności na redaktora, który nie ma prawa zmieniać treści, ani na informatyka, który nie zna jej znaczenia. W małej instytucji jedna osoba może wykonywać kilka ról, ale nadal warto je rozróżnić.

Procedura powinna wskazywać także, kto może dopuścić wyjątek, wyznaczyć termin naprawy i odpowiedzieć na zgłoszenie użytkownika.

Nie. Przepisy i WCAG nie wymagają, aby każda strona miała osobny przełącznik kontrastu. Wymagają natomiast odpowiedniego kontrastu treści i elementów interfejsu w podstawowej wersji serwisu. Strona nie może przerzucać na użytkownika obowiązku włączenia „trybu dostępnego”, aby dało się odczytać tekst.

Przełącznik może być dodatkową funkcją, ale musi sam być dostępny, działać przewidywalnie i nie powodować nowych problemów. Nie zastępuje prawidłowych kolorów, widocznego fokusu, powiększania treści ani współpracy z ustawieniami systemu i przeglądarki.

W praktyce lepiej najpierw naprawić domyślny interfejs, a dopiero później oceniać, czy dodatkowe warianty rzeczywiście odpowiadają potrzebom użytkowników.

Nie. Automatyczny skaner jest przydatny, ale wykrywa tylko część problemów. Może wskazać brak atrybutu, niektóre błędy kontrastu albo nieprawidłową strukturę kodu. Nie oceni wiarygodnie sensu nazw, logicznej kolejności, jakości komunikatów, pełnej obsługi klawiaturą, zachowania czytnika ekranu i całej ścieżki użytkownika.

Rzetelna ocena łączy narzędzia automatyczne z testami manualnymi. Zakres powinien obejmować reprezentatywne podstrony, dokumenty, formularze, nawigację, wyszukiwarkę i komponenty zewnętrzne. Przy ważnych usługach potrzebne jest badanie całego procesu, a nie tylko pojedynczego widoku.

Wynik automatyczny może służyć do bieżącej kontroli i wykrywania regresji. Nie powinien być jedyną podstawą deklaracji pełnej zgodności ani odbioru serwisu od wykonawcy.

Nie. Nakładka może zmieniać wybrane cechy wyglądu albo oferować dodatkowe ustawienia, ale nie naprawia źródłowo błędnej struktury, nieopisanych formularzy, nieprawidłowej kolejności fokusu, niedostępnych dokumentów ani procesów w zewnętrznych systemach.

Niektóre funkcje nakładki mogą dublować ustawienia przeglądarki lub technologii asystującej, a źle wdrożone — utrudniać korzystanie ze strony. Sama obecność widżetu nie jest dowodem przeprowadzenia audytu i nie stanowi podstawy do zadeklarowania zgodności.

Budżet należy kierować przede wszystkim na poprawę kodu, treści, dokumentów, testy i utrzymanie procesu. Dodatkowe narzędzie można oceniać dopiero jako uzupełnienie, a nie zamiennik dostępności.

Ponowne badanie jest potrzebne po wdrożeniu poprawek, aby potwierdzić ich skuteczność, oraz po istotnych zmianach: nowym motywie, przebudowie nawigacji, wdrożeniu formularza, migracji, aktualizacji kluczowych wtyczek albo dołączeniu zewnętrznego systemu.

Nie każda drobna zmiana wymaga pełnego audytu. Organizacja powinna mieć poziomy kontroli: bieżące testy redakcyjne, testy regresji dla komponentów, retesty konkretnych błędów i okresowe pełniejsze badanie reprezentatywnej próby.

Jeżeli deklaracja opiera się na starym audycie, trzeba ocenić, czy jego wynik nadal opisuje aktualny serwis. Sam upływ czasu nie zawsze unieważnia badanie, ale duża liczba niekontrolowanych zmian może to zrobić bardzo szybko.

Tak. Aktualizacja rdzenia, motywu lub wtyczki może zmienić kod komponentu, sposób działania formularza, komunikaty, kolejność fokusu albo wygląd widocznego zaznaczenia. Może też naprawić wcześniejsze błędy. Dlatego dostępność trzeba traktować jak cechę podlegającą testom regresji.

Przed większą aktualizacją warto mieć środowisko testowe i listę kluczowych procesów: nawigację, wyszukiwarkę, formularze, kontrast, powiększenie i obsługę z klawiatury. Po wdrożeniu trzeba sprawdzić finalną stronę, a nie tylko brak błędów technicznych w panelu.

Własne poprawki w motywie potomnym i niestandardowe nadpisania wymagają dokumentacji. Bez niej kolejna aktualizacja może usunąć naprawę albo wprowadzić konflikt.

Podmiot publikujący materiał na swojej stronie lub w swoim BIP nie powinien zakładać, że odpowiedzialność kończy się na wskazaniu zewnętrznego autora. Dla użytkownika jest to część serwisu podmiotu publicznego. Ewentualne wyłączenia ustawowe trzeba oceniać konkretnie; nie obejmują automatycznie wszystkiego, co przesłał partner.

Współpraca powinna określać wymagane formaty, pliki źródłowe, pełny tekst plakatów, sposób kontroli i obowiązek poprawy. Redaktor musi mieć możliwość zwrotu materiału albo przygotowania dostępnego odpowiednika najważniejszej informacji.

Jeżeli zewnętrzny wykonawca publikuje bezpośrednio, powinien mieć ograniczone uprawnienia i własne konto. Podmiot nadal potrzebuje kontroli oraz możliwości egzekwowania poprawek.

Jeżeli system biletowy jest częścią drogi do skorzystania z usługi podmiotu publicznego, jego niedostępność może realnie wykluczać użytkowników. Umieszczenie systemu na innej domenie albo w ramce nie usuwa problemu. Zakres prawny zależy od relacji z podmiotem i charakteru rozwiązania, ale już na etapie zakupu należy wymagać dostępności oraz jej utrzymania.

Odbiór powinien objąć pełny proces: wybór terminu i miejsca, formularz, płatność, komunikaty błędów, potwierdzenie i bilet. Sam dostępny przycisk prowadzący do niedostępnego systemu nie zapewnia dostępnej usługi.

Gdy rozwiązanie ma bariery, podmiot potrzebuje skutecznej alternatywy i planu naprawy. Sprzedaż wyłącznie telefoniczna może nie być równoważna, jeżeli ma inne godziny, opłaty lub dostępność miejsc.

Tak, jeżeli przedmiotem umowy jest strona, aplikacja, dokument, film, system rezerwacyjny lub inny materiał cyfrowy. Wymagania powinny znaleźć się w opisie przedmiotu, kryteriach odbioru, zasadach utrzymania oraz odpowiedzialności za poprawki.

Ogólne zdanie „zgodne z WCAG” jest niewystarczające. Trzeba określić podstawę prawną, wersję i poziom oczekiwanego standardu, zakres treści i procesów, metodę badania, wymagane dowody, retest oraz termin usuwania błędów. Warto też wymagać przekazania dostępnych plików źródłowych i dokumentacji komponentów.

Oświadczenie wykonawcy może być jednym z dowodów, ale nie powinno zastępować niezależnej kontroli odbiorowej, szczególnie w ważnym systemie.

AI może wspierać redagowanie, porządkowanie argumentów i sprawdzanie języka, ale nie powinna samodzielnie rozstrzygać sprawy ani zastępować odpowiedzialnej oceny urzędnika. Narzędzia generatywne mogą tworzyć nieprawdziwe przepisy, orzeczenia i uzasadnienia, mimo że tekst brzmi przekonująco.

Każdy materiał wymaga weryfikacji faktów, podstawy prawnej, danych, terminów i adekwatności do konkretnej sprawy. Trzeba również ustalić, jakie informacje wolno przekazać do używanego systemu. Wklejenie danych osobowych lub informacji chronionych do publicznego narzędzia może tworzyć poważne ryzyko prawne i bezpieczeństwa.

Decyzję, podpis i odpowiedzialność zachowuje człowiek oraz organ. AI może być narzędziem roboczym tylko w ramach określonej procedury i kontroli.