Deklaracja dostępności nie jest ogólnym zapewnieniem, że podmiot dba o osoby ze szczególnymi potrzebami. Jest obowiązkową, ustandaryzowaną informacją o stanie konkretnej strony internetowej albo aplikacji mobilnej. Jeżeli opisuje zgodność bez badania, kopiuje treść z innego serwisu albo pomija rzeczywiste bariery, nie spełnia swojej podstawowej funkcji. Może wręcz wprowadzać użytkownika w błąd.
Obowiązek wynika z ustawy, ale treść musi wynikać z badania
Podstawą prawną jest ustawa z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Określa ona między innymi obowiązek sporządzenia deklaracji, terminy jej przeglądu oraz informacje, które należy podać. Warunki techniczne publikacji i struktura dokumentu elektronicznego deklaracji w wersji 2.0 obowiązują dla nowych deklaracji od 1 sierpnia 2024 r.; starsze deklaracje należało dostosować najpóźniej przy przeglądzie do 31 marca 2025 r.
Przepis nie daje jednak podstawy do wpisania dowolnego poziomu zgodności. Stwierdzenie, że strona jest zgodna, częściowo zgodna albo niezgodna, musi wynikać z oceny rzeczywistego serwisu. W deklaracji trzeba wskazać sposób przeprowadzenia oceny, a przy niezgodnościach opisać niedostępne treści, ich przyczyny oraz rozwiązania dostępne dla użytkownika.
Najczęstszy błąd: deklaracja na podstawie szablonu
Szablon Ministerstwa Cyfryzacji pomaga zachować właściwą strukturę, ale nie jest wynikiem badania. Skopiowanie przykładowych zdań o kontraście, klawiaturze albo dokumentach nie potwierdza stanu własnej strony. Podobnie raport z automatycznego skanera nie wystarcza do rzetelnej oceny. Narzędzie może wykryć brak opisu obrazu czy niektóre błędy kodu, lecz nie oceni wiarygodnie całej obsługi klawiaturą, sensu nazw elementów, kolejności fokusu, komunikatów błędów, jakości dokumentów i działania z technologiami asystującymi.
Deklaracja bez podstaw może zawierać sprzeczności. Serwis zostaje opisany jako w pełni zgodny, a kilka akapitów niżej wymienia się bariery. Podmiot wskazuje samoocenę, choć nikt nie zna zakresu próby ani daty badania. Jako przyczynę braku dostępności podaje „wyłączenie”, mimo że dana treść nie mieści się w ustawowym wyłączeniu. Takie zapisy nie pomagają użytkownikowi i mogą ujawnić, że dokument był wypełniany formalnie.
Jaka podstawa jest wystarczająca
Ocena może mieć formę badania własnego albo audytu zewnętrznego. W obu przypadkach musi być odpowiednio zaplanowana. Trzeba objąć próbą reprezentatywne podstrony i procesy: stronę główną, nawigację, wyszukiwarkę, strony usług, formularze, dokumenty, multimedia oraz komponenty zewnętrzne. Badanie powinno łączyć narzędzia automatyczne z testami manualnymi, klawiaturą i — zależnie od zakresu — technologiami asystującymi.
Nie każdy podmiot potrzebuje co roku pełnego audytu całego serwisu. Potrzebuje jednak dowodów pozwalających opisać stan w sposób odpowiedzialny. Jeżeli od ostatniego badania zmienił się motyw, system rezerwacji, formularz, nawigacja albo znaczna część treści, wcześniejszy wynik może nie być już wystarczający. Coroczny przegląd deklaracji nie powinien ograniczać się do zmiany daty.
Deklaracja jako narzędzie zarządzania
Dobrze przygotowana deklaracja wskazuje nie tylko bariery, ale także właścicieli działań. Opis niedostępności powinien odpowiadać planowi naprawczemu: problem ma priorytet, termin i osobę odpowiedzialną. Jeżeli podmiot powołuje się na nadmierne koszty, potrzebuje udokumentowanej analizy, a nie ogólnego zdania. Jeżeli stosuje wyłączenie, powinien umieć wykazać, że spełnione są jego warunki.
Deklaracja jest też częścią obsługi użytkownika. Musi podawać dostępny kontakt, sposób zgłoszenia problemu oraz informacje o trybie żądania i skargi. Nawet jeżeli cały serwis ma bariery, sama deklaracja powinna być w pełni dostępna. Użytkownik musi móc dowiedzieć się, jak uzyskać potrzebną informację.
Największym ryzykiem nie jest przyznanie, że strona jest częściowo zgodna. Ryzykiem jest deklaracja, która nie odzwierciedla stanu faktycznego i nie prowadzi do żadnej poprawy. Rzetelny dokument pokazuje, że podmiot zna swoje problemy, potrafi je priorytetyzować i zapewnia działającą ścieżkę pomocy.
Źródła
- Ustawa o dostępności cyfrowej — tekst jednolity: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001440
- Warunki techniczne publikacji deklaracji: https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/publikowanie-deklaracji-dostepnosci
- Przykład deklaracji dostępności: https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/deklaracja-dostepnosci-przyklad