Plakat jest jednym z najczęściej używanych sposobów informowania o wydarzeniach. Urzędy, instytucje kultury, szkoły, biblioteki i organizatorzy lokalnych inicjatyw publikują go na stronie internetowej, w mediach społecznościowych, newsletterze i systemach informacji miejskiej. Na jednej grafice można zmieścić nazwę wydarzenia, datę, miejsce, program, logotypy partnerów i informacje organizacyjne.
Problem pojawia się wtedy, gdy plakat staje się jedynym nośnikiem informacji. Dla osoby korzystającej z czytnika ekranu obraz bez odpowiedniego tekstu może być całkowicie niedostępny. Dla użytkownika słabowidzącego treść może być zbyt mała, przeładowana albo umieszczona na tle o niewystarczającym kontraście. Na telefonie szczegóły zapisane drobną czcionką bywają nieczytelne nawet dla osób bez rozpoznanych trudności wzrokowych.
Dostępność plakatu nie polega więc na dodaniu krótkiego opisu „plakat wydarzenia”. Trzeba zapewnić dostęp do informacji, które grafika przekazuje.
Plakat nie powinien zastępować treści strony
Najważniejsza zasada jest prosta: informacje potrzebne do udziału w wydarzeniu powinny znaleźć się również jako zwykły tekst na stronie internetowej.
Jeżeli plakat zawiera nazwę wydarzenia, datę, godzinę, miejsce, program, zasady udziału i dane kontaktowe, te same informacje powinny być zapisane w treści artykułu lub podstrony. Użytkownik nie może być zmuszony do odczytywania ich wyłącznie z obrazu.
Treść tekstowa ma kilka przewag. Może zostać odczytana przez czytnik ekranu, powiększona bez utraty jakości, przetłumaczona automatycznie, wyszukana w serwisie i skopiowana do kalendarza lub wiadomości. Znacznie lepiej dostosowuje się też do ekranu telefonu.
Plakat może nadal pełnić funkcję promocyjną. Nie powinien jednak być jedynym źródłem podstawowych informacji.
Tekst alternatywny nie jest miejscem na cały program
Przy obrazie można dodać tekst alternatywny, czyli krótki opis przekazywany technologiom wspomagającym. Jego zadaniem jest wyjaśnienie znaczenia grafiki w danym kontekście.
Jeżeli wszystkie informacje z plakatu zostały zapisane obok jako tekst, opis alternatywny może być krótki. Może brzmieć na przykład: „Plakat koncertu letniego w parku miejskim. Szczegóły wydarzenia znajdują się poniżej”.
Nie ma potrzeby przepisywania do atrybutu alternatywnego całego programu, wszystkich patronów, danych kontaktowych i informacji organizacyjnych. Bardzo długi opis jest niewygodny, trudny do poprawiania i powiela treść strony.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy plakat zawiera istotny element, którego nie opisano w tekście. Może to być układ trasy, schemat wejścia, informacja wizualna dotycząca stref wydarzenia albo znaczący element artystyczny. Wtedy opis powinien uwzględniać tę część przekazu.
Tekst alternatywny ma zastępować funkcję obrazu, a nie mechanicznie wymieniać wszystko, co znajduje się na grafice.
Opis „plakat wydarzenia” nie przekazuje żadnej informacji
Częstym błędem jest dodawanie opisów takich jak „plakat”, „grafika promocyjna”, „obrazek wydarzenia” albo nazwa pliku. Takie sformułowania informują jedynie o formie materiału, ale nie wyjaśniają jego znaczenia.
Użytkownik czytnika ekranu słyszy wtedy, że na stronie znajduje się grafika, lecz nadal nie wie, czego dotyczy.
Opis powinien wynikać z celu publikacji. Jeżeli grafika promuje nabór na warsztaty, można napisać: „Grafika promująca warsztaty fotograficzne dla młodzieży”. Jeżeli obraz jest jedynie ozdobą artykułu, można oznaczyć go jako dekoracyjny i pominąć w odczycie.
Nie każdy obraz wymaga rozbudowanego opisu. Każdy wymaga jednak świadomej decyzji, czy przekazuje informację, czy tylko uzupełnia warstwę wizualną.
Plakat opublikowany w mediach społecznościowych również potrzebuje tekstu
Problem nie kończy się na stronie internetowej. W mediach społecznościowych organizatorzy często publikują samą grafikę i jednozdaniowy wpis: „Zapraszamy już w sobotę”.
Taki post nie przekazuje pełnej informacji osobie, która nie może odczytać treści z plakatu. Data, godzina, miejsce i zasady udziału pozostają ukryte w obrazie.
Opis posta powinien zawierać najważniejsze dane. Nie musi powtarzać każdego elementu projektu graficznego, ale powinien umożliwić podjęcie decyzji o udziale.
W praktyce warto zamieścić nazwę wydarzenia, datę, godzinę, miejsce, sposób zapisów, koszt lub informację o bezpłatnym udziale oraz link do pełnego opisu. Jeżeli wydarzenie ma szczególne rozwiązania dostępności, również powinny zostać wskazane.
Tekst posta jest ważny także z innych powodów. Ułatwia wyszukiwanie wydarzenia, udostępnianie informacji i odnalezienie szczegółów bez powiększania grafiki.
Treść plakatu musi pozostać czytelna
Dostępność nie dotyczy wyłącznie osób korzystających z czytników ekranu. Sam plakat powinien być możliwie czytelny dla osób słabowidzących, starszych i korzystających z małych ekranów.
Najczęstszym problemem jest próba umieszczenia zbyt wielu informacji na jednej grafice. Tekst staje się drobny, odstępy maleją, a hierarchia znika. Odbiorca nie wie, która informacja jest najważniejsza.
Plakat powinien wyraźnie eksponować nazwę wydarzenia, datę, godzinę i miejsce. Informacje dodatkowe mogą zostać przeniesione na stronę internetową. Grafika promocyjna nie musi pełnić jednocześnie funkcji regulaminu, programu godzinowego, formularza zapisów i listy wszystkich partnerów.
Czytelność poprawiają odpowiednio duże litery, krótkie bloki tekstu, wyraźne odstępy i ograniczona liczba krojów pisma. Należy unikać rozbudowanych fragmentów pisanych kapitalikami, tekstu umieszczonego pionowo oraz ozdobnych fontów stosowanych do informacji organizacyjnych.
Projekt powinien być oceniany w rzeczywistym rozmiarze publikacji, nie tylko na dużym monitorze grafika.
Kontrast nie może zależeć od atrakcyjności tła
Tekst na zdjęciu, gradiencie albo wielobarwnej ilustracji może wyglądać efektownie, ale być trudny do odczytania. Kontrast powinien być wystarczający w każdym miejscu, w którym występują litery.
Samo zastosowanie jasnego tekstu nie gwarantuje czytelności. Jeśli znajduje się on częściowo na jasnym fragmencie zdjęcia, niektóre znaki mogą znikać. Podobnie ciemny napis może być nieczytelny na cieniu lub wzorzystym tle.
Bezpiecznym rozwiązaniem jest umieszczenie tekstu na jednolitym polu albo zastosowanie odpowiednio kryjącej warstwy pod napisem. Należy przy tym sprawdzić kontrast rzeczywistego zestawienia kolorów.
Cień lub obrys może wspierać czytelność, ale nie powinien być jedynym sposobem ratowania źle dobranego tła. W plakacie zawierającym istotne informacje pierwszeństwo powinna mieć czytelność, nie efekt wizualny.
Kolor nie może być jedynym nośnikiem znaczenia
Na plakacie kolor często służy do odróżniania kategorii, godzin, stref lub statusów. Jeżeli znaczenie jest przekazane wyłącznie kolorem, część użytkowników może go nie rozpoznać.
Przykładem może być program, w którym wydarzenia bezpłatne oznaczono na zielono, a płatne na czerwono, bez dodatkowego opisu. Osoba z zaburzeniami rozpoznawania barw może nie zauważyć różnicy.
Kolor warto uzupełnić tekstem, symbolem, wzorem albo innym elementem. Oznaczenie „wstęp bezpłatny” jest bardziej jednoznaczne niż sam zielony punkt.
Ta sama zasada dotyczy map i schematów. Różne trasy, wejścia lub strefy powinny mieć dodatkowe oznaczenia, a nie tylko odmienne barwy.
Program wydarzenia powinien być dostępny jako tekst lub tabela
Plakaty często zawierają szczegółowy harmonogram. Jeżeli program składa się z wielu godzin i nazw wydarzeń, nie powinien pozostać wyłącznie częścią obrazu.
Najprostszym rozwiązaniem jest opublikowanie programu pod plakatem. Może mieć formę listy albo prawidłowo przygotowanej tabeli, zależnie od stopnia złożoności.
Przy prostym układzie wystarczy lista:
10.00 – otwarcie wydarzenia 10.30 – warsztaty dla dzieci 12.00 – koncert 14.00 – zakończenie
Rozbudowany harmonogram z kilkoma scenami lub salami może wymagać tabeli. Trzeba wtedy zadbać o prawidłowe nagłówki i logiczną kolejność danych.
Publikowanie programu w tekście pozwala również łatwiej aktualizować zmiany. Nie trzeba każdorazowo projektować nowej grafiki, gdy zmieni się godzina lub miejsce jednego punktu.
Informacja o dostępności wydarzenia powinna być konkretna
Samo stwierdzenie „wydarzenie dostępne dla wszystkich” nie daje uczestnikowi wystarczających informacji. Osoba ze szczególnymi potrzebami musi wiedzieć, czego może się spodziewać.
W opisie warto wskazać między innymi dostępność wejścia, możliwość skorzystania z windy, obecność toalety dostępnej, pętli indukcyjnej, tłumaczenia na polski język migowy, napisów, audiodeskrypcji albo miejsc dla osób poruszających się na wózkach.
Jeżeli uczestnik może zgłosić szczególną potrzebę, trzeba podać termin, sposób kontaktu i osobę odpowiedzialną. Tekst „prosimy o wcześniejszy kontakt” jest zbyt ogólny, jeśli nie wiadomo, z kim i w jakim terminie należy się skontaktować.
Warto również informować o ograniczeniach. Rzetelna informacja, że część wydarzenia odbywa się w miejscu niedostępnym, jest bardziej użyteczna niż ogólna deklaracja, która nie odpowiada rzeczywistości.
Link do zapisów musi mieć opisową nazwę
W treści towarzyszącej plakatowi często pojawiają się linki „tutaj”, „więcej” albo „zapisy”. Taki tekst może być niejednoznaczny, szczególnie gdy na stronie znajduje się kilka podobnych odnośników.
Link powinien opisywać cel. Przykładowo: „Zapisz się na warsztaty fotograficzne” albo „Przeczytaj regulamin konkursu”.
Dzięki temu użytkownik czytnika ekranu rozumie znaczenie odnośnika również wtedy, gdy porusza się po samej liście linków. Jasna nazwa pomaga także wszystkim osobom szybko skanującym treść strony.
Jeżeli link prowadzi do pliku, warto podać format i ewentualnie rozmiar dokumentu. Użytkownik powinien wiedzieć, czy otworzy formularz internetowy, dokument PDF, mapę czy zewnętrzny system zapisów.
Plik plakatu nie powinien być jedynym załącznikiem
Czasami wydarzenie jest opublikowane jako krótka aktualność zawierająca jedynie miniaturę plakatu i plik JPG lub PDF do pobrania. Taka publikacja może być formalnie widoczna w serwisie, ale nie zapewnia dostępu do informacji.
Jeżeli plakat został zapisany jako PDF, nie oznacza to automatycznie, że stał się dostępny. Plik może być tylko obrazem umieszczonym na stronie dokumentu. Czytnik ekranu nadal nie odczyta zawartości.
Nawet dokument z warstwą tekstową może mieć nieprawidłową kolejność odczytu, brak nagłówków i elementy graficzne bez opisów. Dlatego nie należy traktować pliku PDF jako zamiennika dostępnego opisu w HTML.
Załącznik może być dodatkową formą materiału, na przykład do wydruku. Podstawowe informacje powinny jednak pozostać dostępne bez konieczności pobierania pliku.
Aktualizacja wydarzenia musi obejmować wszystkie kanały
Zmiana godziny, miejsca lub programu często jest poprawiana tylko w jednym miejscu. Na stronie pojawia się nowa informacja, ale stary plakat nadal krąży w mediach społecznościowych. Albo aktualizowana jest grafika, lecz tekst pod nią pozostaje nieaktualny.
Organizator powinien ustalić, gdzie wydarzenie zostało opublikowane, i aktualizować wszystkie najważniejsze kanały. W przeciwnym razie różne grupy użytkowników otrzymują sprzeczne informacje.
Na stronie warto wyraźnie wskazać datę aktualizacji i opisać zmianę. W mediach społecznościowych lepiej opublikować czytelny komunikat, niż ograniczyć się do podmiany obrazu bez wyjaśnienia.
Jeśli zmiana dotyczy warunków dostępności, transportu lub zasad udziału, powinna zostać przekazana szczególnie wyraźnie.
Grafika może być dekoracyjna
Nie każdy obraz promujący wydarzenie zawiera tekst. Czasami podstrona ma pełny opis wydarzenia, a obok znajduje się fotografia artysty, sceny lub miejsca.
Jeżeli obraz nie wnosi istotnej informacji i służy wyłącznie dekoracji, może zostać pominięty przez czytnik ekranu. Nie trzeba wtedy tworzyć opisu typu „uśmiechnięci ludzie bawią się na koncercie”, jeśli fotografia nie ma znaczenia dla zrozumienia treści.
Jeżeli jednak zdjęcie przedstawia konkretną osobę, dzieło, obiekt albo element ważny dla wydarzenia, opis może być potrzebny. Powinien wtedy wynikać z kontekstu.
Decyzja o oznaczeniu obrazu jako dekoracyjnego nie może być automatyczna. Trzeba najpierw ocenić, czy użytkownik straci jakąś informację, gdy obraz zostanie pominięty.
Dostępny plakat zaczyna się przed projektowaniem
Najlepsze rezultaty osiąga się wtedy, gdy dostępność zostaje uwzględniona na początku pracy. Projektant powinien wiedzieć, które informacje są najważniejsze, jakie będą docelowe rozmiary publikacji i gdzie zostanie umieszczona wersja tekstowa.
Organizator powinien przygotować treść niezależnie od grafiki. Dzięki temu ten sam materiał można wykorzystać na stronie, w mediach społecznościowych, newsletterze, informacji prasowej i kalendarzu wydarzeń.
Przed publikacją warto sprawdzić:
czy wszystkie ważne informacje znajdują się również w tekście, czy opis alternatywny odpowiada funkcji obrazu, czy tekst na grafice jest czytelny, czy kontrast jest wystarczający, czy kolor nie jest jedynym sposobem przekazywania znaczenia, czy linki mają opisowe nazwy, czy informacje o dostępności wydarzenia są konkretne.
Taka kontrola trwa znacznie krócej niż późniejsze odpowiadanie na pytania użytkowników albo poprawianie materiałów rozpowszechnionych w wielu kanałach.
Dostępność nie odbiera plakatowi jego funkcji promocyjnej
Dostępny sposób publikacji nie wymaga rezygnacji z atrakcyjnej grafiki. Plakat nadal może budować rozpoznawalność wydarzenia, przyciągać uwagę i tworzyć spójną identyfikację wizualną.
Trzeba jedynie oddzielić funkcję promocyjną od funkcji informacyjnej. Grafika może zachęcać do udziału, ale najważniejsze dane powinny być dostępne również w formie tekstowej.
Sama obecność plakatu nie jest problemem. Bariera powstaje wtedy, gdy obraz staje się jedyną drogą do poznania daty, miejsca, programu albo zasad udziału.
Dostępna publikacja daje użytkownikowi wybór. Może obejrzeć plakat, przeczytać opis, skorzystać z czytnika ekranu, powiększyć tekst albo skopiować dane do własnego kalendarza. Informacja zachowuje wtedy swoją funkcję niezależnie od sposobu, w jaki odbiorca korzysta z serwisu.