Słownik pojęć

Encyklopedia dostępności cyfrowej

Encyklopedia dostępności cyfrowej wyjaśnia pojęcia związane z WCAG, prawem, dokumentami, BIP, technologiami wspomagającymi i zarządzaniem dostępnością. Hasła pomagają w codziennej pracy redakcyjnej, audytach, zamówieniach i wdrażaniu dostępności.

Znajdź hasło

Dostępnych jest 194 haseł.

  • Materiał zewnętrzny

    Dostępność informacyjno-komunikacyjna, Multimedia, Role i odpowiedzialność

    Treść przygotowana przez partnera, wykonawcę lub inny podmiot. Fakt, że materiał powstał poza instytucją, nie usuwa odpowiedzialności podmiotu publikującego za sposób jego udostępnienia.

  • Menu rozwijane

    Technologie i narzędzia, WCAG i wymagania techniczne

    Menu pokazujące dodatkowe pozycje po aktywacji elementu nadrzędnego. Powinno być dostępne z klawiatury, poprawnie komunikować stan otwarcia i nie wymagać precyzyjnego użycia myszy.

  • Metadane

    Role i odpowiedzialność, Zarządzanie dostępnością

    Dane opisujące zasób, np. tytuł, autor, właściciel, źródło, status, termin przeglądu i decyzję o dalszym losie. Umożliwiają zarządzanie dużą liczbą treści w czasie.

  • Migotanie

    Multimedia, WCAG i wymagania techniczne

    Szybkie zmiany jasności lub koloru mogące wywołać dyskomfort albo reakcje neurologiczne u części użytkowników. Treści powinny unikać częstego migotania i spełniać wymagania dotyczące progów błysków.

  • Multimedia

    Multimedia, Technologie i narzędzia

    Treści łączące obraz, dźwięk, animację lub interakcję. W zależności od materiału mogą wymagać napisów, transkrypcji, audiodeskrypcji, opisu lub dostępnego odtwarzacza.

  • Nadmierne koszty zapewnienia dostępności cyfrowej

    Prawo i standardy, Zarządzanie dostępnością

    Wyjątkowa sytuacja przewidziana w przepisach, w której zapewnienie pełnej dostępności cyfrowej określonego elementu mogłoby stanowić dla podmiotu publicznego nadmierne obciążenie organizacyjne lub finansowe. Powołanie się na nadmierne koszty wymaga przeprowadzenia i udokumentowania oceny.

  • Nagłówek tabeli

    Dokumenty i formaty, WCAG i wymagania techniczne

    Komórka opisująca kolumnę lub wiersz tabeli. Poprawne oznaczenie nagłówków pozwala technologiom wspomagającym powiązać dane z właściwym kontekstem podczas odczytu.

  • Nagłówki i etykiety

    WCAG i wymagania techniczne

    Nagłówki sekcji i etykiety kontrolek powinny opisywać temat albo cel w sposób zrozumiały i adekwatny. Nie chodzi wyłącznie o obecność nagłówka lub etykiety, ale o ich znaczenie dla użytkownika.

  • Napisy

    Multimedia, Technologie i narzędzia

    Zsynchronizowany tekst wypowiedzi i istotnych dźwięków w materiale wideo. Napisy automatyczne wymagają weryfikacji, ponieważ błędy nazw, liczb i terminów mogą zmieniać znaczenie informacji.

  • Naprawa zasobu

    Dokumenty i formaty, Kontrola, naprawa i archiwizacja, Technologie i narzędzia

    Działanie usuwające stwierdzoną barierę, np. poprawę struktury dokumentu, opis obrazu, zmianę linku, przygotowanie napisów lub zastąpienie pliku wersją HTML. Naprawa powinna kończyć się ponowną kontrolą.

  • Nawigacja okruszkowa

    SEO, wyszukiwarki i dane strukturalne

    Zestaw linków pokazujących położenie bieżącej strony w strukturze serwisu. Powinien być czytelny wizualnie, poprawnie oznaczony semantycznie i nie zastępować głównego menu.

  • Nazwa, rola, wartość

    WCAG i wymagania techniczne

    Zestaw informacji o komponencie interfejsu przekazywanych technologiom wspomagającym: jego nazwa, rola, aktualny stan lub wartość. Wymaganie odpowiada kryterium WCAG 4.1.2 i ma kluczowe znaczenie dla własnych kontrolek, formularzy oraz komponentów JavaScript.

  • Noindex

    Dostępność informacyjno-komunikacyjna, Prawo i standardy, SEO, wyszukiwarki i dane strukturalne

    Dyrektywa informująca wyszukiwarkę, że strona nie powinna pojawiać się w wynikach. Powinna być stosowana świadomie i spójnie z mapą XML, canonicalem oraz linkowaniem wewnętrznym.

  • Obraz tekstu

    Dokumenty i formaty, WCAG i wymagania techniczne

    Tekst przedstawiony jako grafika zamiast rzeczywistego tekstu. Taka forma ogranicza możliwość powiększania, zmiany kolorów i odczytu przez technologie wspomagające, dlatego powinna być stosowana tylko wtedy, gdy jest to niezbędne.

  • Ocena nadmiernych kosztów

    Prawo i standardy, Zarządzanie dostępnością

    Udokumentowana analiza wykonywana przed powołaniem się na nadmierne koszty zapewnienia dostępności cyfrowej. Powinna uwzględniać m.in. charakter podmiotu, jego zasoby, koszty dostosowania, częstotliwość korzystania z danego rozwiązania i znaczenie dostępności dla użytkowników.

  • OCR

    Dokumenty i formaty

    Technika rozpoznawania tekstu z obrazu. Jest etapem naprawy skanu, ale nie tworzy automatycznie nagłówków, list, tabel ani poprawnej kolejności odczytu.

  • Odstępy w tekście

    WCAG i wymagania techniczne

    Możliwość zwiększenia odstępów między wierszami, akapitami, literami i wyrazami bez utraty treści ani funkcjonalności. Wymaganie dotyczy m.in. odporności układu na indywidualne ustawienia czytelności.

  • ODT

    Dokumenty i formaty

    Otwarty format dokumentu tekstowego. Tak jak DOCX może być dobrym źródłem dostępnego dokumentu, jeśli użyto stylów, nagłówków, języka, opisów i prawidłowych linków.

  • Opis alternatywny

    WCAG i wymagania techniczne

    Tekst przekazujący informację lub funkcję elementu nietekstowego w określonym kontekście. Nie powinien mechanicznie opisywać każdego szczegółu obrazu ani powtarzać tekstu znajdującego się obok.

  • Orientacja ekranu

    Technologie i narzędzia, WCAG i wymagania techniczne

    Możliwość korzystania z treści zarówno w orientacji pionowej, jak i poziomej, o ile konkretna orientacja nie jest niezbędna do działania. Wymaganie ma znaczenie zwłaszcza dla aplikacji mobilnych i serwisów responsywnych.

  • Osoba zatwierdzająca

    Dokumenty i formaty

    Rola upoważniona do podjęcia decyzji publikacyjnej, warunkowej, archiwizacyjnej lub odmownej. Nie musi wykonywać publikacji technicznej, ale odpowiada za rozstrzygnięcie i jego udokumentowanie.

  • PDF

    Dokumenty i formaty, Proces publikacji

    Format pliku dokumentowego, który może być dostępny lub niedostępny. Jego użycie powinno być uzasadnione; tam, gdzie informację można przekazać jako HTML, publikacja bezpośrednio na stronie zwykle jest łatwiejsza w utrzymaniu i obsłudze.

  • PDF/UA

    Dokumenty i formaty, Prawo i standardy

    Międzynarodowy standard określający wymagania dostępności dokumentów PDF (ISO 14289). Opisuje m.in. poprawną strukturę logiczną, tagowanie, kolejność odczytu, alternatywy tekstowe, język dokumentu i sposób oznaczania elementów dekoracyjnych.

  • PJM

    Dostępność informacyjno-komunikacyjna

    Polski język migowy, naturalny język używany przez część społeczności Głuchych. Tłumaczenie na PJM powinno być zapewniane tam, gdzie wynika to z obowiązków, charakteru usługi lub potrzeb odbiorców.

  • Placeholder

    WCAG i wymagania techniczne

    Tekst pomocniczy wyświetlany wewnątrz pola formularza. Nie powinien zastępować etykiety, ponieważ znika, może mieć słaby kontrast i utrudnia zapamiętanie oczekiwanego formatu danych.

  • Plan naprawczy

    Dokumenty i formaty, Role i odpowiedzialność, Zarządzanie dostępnością

    Dokument określający bariery, działania, odpowiedzialność, terminy i sposób weryfikacji poprawy. Powinien opierać się na priorytetach i rzeczywistym ryzyku dla użytkowników, a nie tylko na liczbie błędów technicznych.

  • PNG

    Dokumenty i formaty

    Format obrazu rastrowego często używany dla zrzutów ekranu i grafik. Nie powinien być jedyną formą przekazania tekstu, instrukcji, programu wydarzenia ani danych tabelarycznych.

  • Podmiot publiczny

    Role i odpowiedzialność

    Jednostka lub instytucja objęta obowiązkami wynikającymi z przepisów dotyczących dostępności i informacji publicznej. W praktyce odpowiedzialność jest rozłożona między kierownictwo, właścicieli treści, redaktorów, administratorów i wykonawców.

  • Polski Akt o Dostępności

    Prawo i standardy

    Potoczne określenie polskich przepisów wdrażających Europejski Akt o Dostępności do prawa krajowego. Regulacje obejmują wymagania dostępności wybranych produktów i usług oferowanych konsumentom, m.in. w handlu elektronicznym, bankowości, telekomunikacji i transporcie.

  • Ponowne wprowadzanie danych

    WCAG i wymagania techniczne

    Sytuacja, w której użytkownik musi ponownie wpisać informacje podane wcześniej w tym samym procesie. WCAG 2.2 wymaga, aby dane były automatycznie uzupełniane lub możliwe do wybrania, chyba że ponowne wpisanie jest konieczne ze względów bezpieczeństwa albo…

  • Ponowne zawijanie treści

    WCAG i wymagania techniczne

    Zdolność treści do dostosowania się do wąskiego widoku bez konieczności przewijania jednocześnie w dwóch kierunkach. W praktyce oznacza to m.in. poprawne działanie strony przy powiększeniu do 400% i na małych ekranach.

  • Powiększanie treści

    WCAG i wymagania techniczne

    Możliwość zwiększenia rozmiaru tekstu i widoku bez utraty informacji lub funkcji. Przy dużym powiększeniu treść powinna mieścić się w jednym kierunku przewijania, a elementy nie mogą nachodzić na siebie.

  • PPTX

    Dokumenty i formaty

    Format prezentacji programu Microsoft PowerPoint oparty na standardzie Office Open XML. Dostępność pliku PPTX zależy m.in. od kolejności odczytu obiektów, struktury slajdów, opisów alternatywnych, kontrastu, użycia układów i poprawnego oznaczenia treści.

  • Procedura publikacji

    Dokumenty i formaty, Dostępność informacyjno-komunikacyjna, Zarządzanie dostępnością

    Opis kroków, ról i decyzji prowadzących od przygotowania materiału do jego udostępnienia. Powinna określać wymaganą kontrolę, zasady obsługi materiałów zewnętrznych, naprawy i dokumentowania decyzji.

  • Prosty język

    Dostępność informacyjno-komunikacyjna, Proces publikacji

    Sposób redagowania informacji tak, aby były zrozumiałe przy pierwszym czytaniu dla możliwie szerokiej grupy odbiorców. Obejmuje m.in. krótkie zdania, jasną strukturę, konkretne słownictwo i unikanie zbędnego żargonu.

  • Przeciąganie

    WCAG i wymagania techniczne

    Interakcja polegająca na przesuwaniu elementu wskaźnikiem z jednego miejsca do drugiego. Jeżeli funkcja wymaga przeciągania, zgodnie z WCAG 2.2 powinna istnieć także alternatywa niewymagająca takiego ruchu, chyba że przeciąganie jest istotą działania.

  • Przewidywalność interfejsu

    WCAG i wymagania techniczne

    Cecha interfejsu, w którym elementy zachowują się w sposób spójny i nie powodują nieoczekiwanych zmian kontekstu. Ułatwia to korzystanie z serwisu osobom z trudnościami poznawczymi i użytkownikom technologii wspomagających.

  • Publikacja warunkowa

    Proces publikacji, WCAG i wymagania techniczne

    Wyjątkowa publikacja materiału mimo stwierdzonych braków, z uzasadnieniem, terminem naprawy i zapewnieniem alternatywnego dostępu. Nie może być stałym sposobem obchodzenia wymagań dostępności.

  • Pułapka klawiaturowa

    WCAG i wymagania techniczne

    Sytuacja, w której użytkownik może przenieść fokus klawiatury do komponentu, ale nie może go z niego wyprowadzić standardowym sposobem. Jest to poważna bariera dla osób korzystających z klawiatury i technologii wspomagających.

  • RACI

    Role i odpowiedzialność, Zarządzanie dostępnością

    Model przypisywania odpowiedzialności: wykonuje, odpowiada za wynik, konsultuje i jest informowany. Pomaga rozdzielić role w publikacji, kontroli, naprawie i archiwizacji treści.

  • Redaktor

    BIP i informacja publiczna, Role i odpowiedzialność, Technologie i narzędzia

    Osoba przygotowująca i publikująca treści w CMS lub BIP. Powinna odpowiadać za poprawność redakcyjną i wykonanie kontroli operacyjnej, ale nie zastępuje właściciela merytorycznego.

  • Rejestr decyzji

    Zarządzanie dostępnością

    Zestawienie decyzji publikacyjnych, naprawczych i archiwizacyjnych. Pozwala odtworzyć, dlaczego treść została opublikowana, kto zaakceptował ryzyko i kiedy miała zostać poprawiona.

  • Rejestr zasobów

    Dokumenty i formaty, Zarządzanie dostępnością

    Wykaz treści i dokumentów zarządzanych przez podmiot. Powinien zawierać co najmniej URL, typ, właściciela, status dostępności, datę przeglądu i decyzję o dalszym losie.

  • Rejestr zgłoszeń dostępności

    Dostępność informacyjno-komunikacyjna, Zarządzanie dostępnością

    Uporządkowany wykaz zgłoszeń użytkowników wraz z datą, treścią, statusem, działaniem i odpowiedzią. Powinien umożliwiać analizę powtarzających się problemów i ocenę terminowości reakcji.

  • Repozytorium

    Dokumenty i formaty, Kontrola, naprawa i archiwizacja

    Miejsce przechowywania plików wraz z historią zmian. Ułatwia kontrolę wersji, audytowalność, współpracę i odtworzenie wcześniejszego stanu dokumentacji lub kodu.

  • Responsive Web Design

    Technologie i narzędzia

    Sposób projektowania interfejsu dostosowujący układ do rozmiaru ekranu. Responsywność nie oznacza automatycznie dostępności, ale jest niezbędna do poprawnego działania przy powiększeniu i na urządzeniach mobilnych.

  • Rozmiar celu (minimum)

    WCAG i wymagania techniczne

    Minimalny rozmiar obszaru aktywnego elementu interfejsu, np. przycisku lub linku. WCAG 2.2 określa wymagania dotyczące wielkości lub odstępów między celami, aby ograniczyć przypadkowe aktywacje, szczególnie na urządzeniach dotykowych.

  • Screen reader

    Technologie i narzędzia

    Angielska nazwa czytnika ekranu. W testach należy sprawdzać nie tylko odczyt tekstu, ale także nazwy elementów, role, stany, kolejność, komunikaty i możliwość wykonania zadania.